De bezongen en vermoorde wethouder

Over welke wethouder die de komende maanden het pluche gaat bekleden zal over honderd jaar een liedjesprogramma gemaakt worden? Parool lezers kozen vorig jaar Monne De Miranda (1875 – 1942) tot één van de grootste Amsterdammers ooit. In het piepkleine, oergezellige Amsterdamse Torpedo Theater maakten de De Mirando’s aan de hand van acht liedjes met verbindende historische teksten duidelijk waarom. Wat maakt een wethouder succesvol en een eeuw later nog geliefd?

Marcel Gerritsen en Flip Spiekerman noemen zich swimmer-songwriters, omdat ze elkaar hebben ontmoet in het De Mirandabad in Amsterdam. Met violist Jurgen Houwers vonden ze het tijd een historisch-muzikaal programma met liedjes, cabaret en historie te maken over hun indirecte naamgever. 

Fred Spiekerman heeft de meeste muziek en liedteksten geschreven, op de socialistische klassieker De Internationale na natuurlijk die de zaal overigens volop mee zong. Marcel Gerritsen spreekt ons bijna de hele avond gloedvol en met humor toe als Monne De Miranda. We zijn op een vergadering van de sociaal-democratische partij de SDAP en lopen zijn hele loopbaan door. 

Salomon Rodrigues De Miranda groeide op in armoede in de Amsterdamse jodenbuurt. Op zijn elfde moest hij aan het werk in de diamantindustrie. Hij was een gedreven vakbondsman en ging de politiek in. Als wethouder voor de sociaaldemocratische SDAP tussen de twee wereldoorlogen in streed hij niet alleen voor de sociale rechten van arbeiders, hij voegde ook de daad bij het woord door voor hen gemeentewinkels op te richten met goedkope producten en door huizen te  bouwen. Hele wijken zelfs met badhuizen annex zwembaden die nu nog de structuur van de stad buiten het centrum bepalen. En hij creëerde werkgelegenheid, bijvoorbeeld door de aanleg van het Amsterdamse Bos. Via een Ode aan het De Mirandabad, het bezingen van de woningbouwvereniging De Dageraad, de Amsterdamse badhuizen, Tuindorp Oostzaan en het Bosplan, gaan we langs de grote daden van deze kleine (1.54) man.

Makkelijk was het niet. De katholieke politici beschimpten hem vanwege zijn afkomst, de liberalen verfoeiden de gemeentewinkels, de communisten waren ter linkerzijde zijn felste tegenstanders. In 1939 moest hij aftreden vanwege een lastercampagne in De Telegraaf. De beschuldigingen van corruptie bleken later vals, maar stortten De Miranda in een diepe persoonlijke crisis. In 1942 arresteerden de nazi’s De Miranda. In Kamp Amersfoort namen communistische kampgenoten wraak door hem op een gruwelijke  manier te vermoorden. Zoon van Mokum vat zijn leven samen. 

Je bouwde veel huizen, een bos en een bad

Voor de mensen, voor het werk, voor de stad 

Huizen en natuur, in welk verkiezingsprogramma deze maand zal het niet staan … Maar het ook voor elkaar krijgen, dat is de kwestie. Daarin bleek De Miranda zeer succesvol.

Zijn relatie met mede sociaaldemocratische wethouder Floor Wibaut was interessant. Ze trokken samen op, maar hadden een volledig andere achtergrond, karakter en privéleven. Dat is een interessant leerstuk. Er vindt bij de vorming van een college van B&W in de regel vooraf geen afstemming plaats van elkaars humeuren en temperamenten. In het tijdelijke clubje dat B&W is met elkaar politiek concurrerende ego’s, ook binnen de eigen partij, en met wellicht rugzakjes uit het verleden, is veel te overwinnen. Aan het begin van een collegeperiode investeren in de onderlinge verhoudingen maakt een college hechter en kansrijker om de vier jaar met elkaar door te komen in de vaak woelige lokale politiek.

Ik zat tijdens de voorstelling naast Joost Raaff (91), kleinzoon van Monne De Miranda, die ik geattendeerd had op de voorstelling. Joost is een vlotte en originele prater en hield daartoe charmant uitgenodigd door Marcel Gerritsen, die ik op de hoogte had gesteld van zijn aanwezigheid, voor het zaaltje spontaan een exposé over badhuizen als inleiding op het betreffende lied. Ik heb altijd interessante gesprekken met Joost op familiefeestjes. Hij is de grootvader van mijn achterneven Tom en Max met wie ik vroeger wel voetbalde in de Watergraafsmeer, in een deel van de wijk dat één van de mooie planologische erfenissen van hun overgrootvader is en waarvan we nog elke dag kunnen genieten.

Dank aan de De Mirando’s voor de mooie muzikale omlijsting om de herinnering levend te houden.

Auteur: Erwin van de Pol, adviseur en associé Rijnconsult, begeleidt Colleges van B&W.