De mbo-instelling als wendbare netwerkorganisatie

De Wet VABA biedt ruimte, maar de organisatie moet die ruimte nog benutten

De Wet verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt is sinds 1 augustus 2026 van kracht. De wet maakt nieuwe vormen van leren en werken en meer maatwerk mogelijk. Daarmee ontstaat ruimte voor vernieuwing, maar wendbaarheid volgt niet vanzelf uit wetgeving. Zij moet ook organisatorisch worden ingericht.

Nieuwe wettelijke ruimte

De Eerste Kamer nam de Wet verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt, kortweg Wet VABA, op 23 juni 2026 aan. De wet maakt onder meer nieuwe vormen van leren en werken mogelijk en biedt mbo-instellingen ruimte om kortere opleidingen aan te bieden aan studenten met relevante leer- of werkervaring. Ook ontstaat meer ruimte voor maatwerk, keuzedelen en vernieuwende onderwijsvormen op het snijvlak van onderwijs en bedrijfsleven.

Wendbaarheid vraagt interne verbinding

De wet biedt mogelijkheden, maar maakt een mbo-instelling niet vanzelf wendbaar. Werkgevers en regionale partners willen snel inspelen op nieuwe vaardigheden en arbeidsmarktbehoeften. Onderwijsprofessionals bewaken tegelijkertijd kwaliteit, samenhang en studeerbaarheid. Ondersteunende processen zijn vaak ingericht op vaste opleidingen en bekende routes. De opgave is deze verschillende werkelijkheden met elkaar te verbinden.

Niet alleen een onderwijskundige vraag

De Wet VABA raakt daarom ook besluitvorming, verantwoordelijkheden en samenwerking. Wie krijgt ruimte om een nieuwe route te ontwikkelen? Hoe worden werkgevers betrokken zonder dat de brede vormende opdracht van het mbo naar de achtergrond verdwijnt? En hoe voorkom je dat maatwerk uitgroeit tot een onoverzichtelijke verzameling uitzonderingen?

Organiseren over grenzen heen

Een wendbare mbo-instelling organiseert de verbinding tussen binnen en buiten. Opleidingsteams, ondersteunende diensten, regionale werkgevers, overheden en andere onderwijsinstellingen werken aan een gedeelde opgave. Dat vraagt om duidelijke rollen én om ruimte voor initiatief dicht bij de praktijk. Niet iedere samenwerking hoeft centraal te worden aangestuurd, maar de optelsom moet wel passen bij de koers van de instelling.

Van wettelijke naar organisatorische ruimte

Voor bestuurders en leidinggevenden verandert daarmee de aard van sturing. Minder uitsluitend sturen op vooraf vastgelegde programma’s en meer op gezamenlijke doelen, ontwerpprincipes en leerervaringen. De Wet VABA schept wettelijke ruimte. De volgende stap is organisatorische ruimte creëren: voor professionals om te vernieuwen, voor partners om mee te ontwerpen en voor de instelling om sneller te leren.