Zegt u het maar, meer ozb of niet

Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht waag ik me weer vol enthousiasme aan het invullen van de stemwijzer. Daarbij is gekozen voor een mix van specifieke vragen over de eigen gemeente en meer algemene vragen die op elke gemeente van toepassing zijn. En in die laatste categorie viel één specifieke stelling mij op: “De onroerendezaakbelasting (ozb) moet omhoog” (met in sommige stemwijzers een kleine variatie: omlaag in plaats van omhoog).  

De stelling viel niet op door het onderwerp. De ozb is voor gemeenten een belangrijke inkomstenbron en een politiek thema bij uitstek. Ook het woordgebruik vormde geen belemmering, want met een klik op de infoknop wordt keurig uitgelegd wat de ozb is. Wat er voor mij uitsprong, was het ontbreken van richting: waarom zou de ozb omhoog of omlaag moeten? Het gaat hier om een middel en niet om een doel. Welk effect, welke maatschappelijke meerwaarde, wordt beoogd met verhoging of verlaging van de ozb?  Het duiden van het doel wordt in dit geval aan ons als invuller gelaten: ieder zijn eigen interpretatie. Of aan de partijen die ook elk hun eigen duiding geven: de een begint over relatief hoge lasten op dit moment, de ander over het in stand houden van voorzieningen en weer een ander over dat de ozb uiteindelijk wel omhoog mag, maar dat eerst andere paden bewandeld moeten worden.  

De bredere les 

Voor mij ligt hier een bredere les die verder gaat dan deze ene stelling: blijf het waarom bevragen. In dit voorbeeld is de noodzaak daarvan evident. Sowieso zijn we vaak kritischer voor wat betreft het eisen van heldere doelen wanneer er een duidelijke financiële component mee gemoeid is (wie betaalt…). Tegelijkertijd zien we in organisaties ook genoeg situaties waarin het actief blijven bevragen van het waarom kan helpen. Denk aan het wekelijks terugkerende overleg: waarom deden we dat alweer? Wat willen we ermee bereiken? Een ander voorbeeld is het ontbreken van een duidelijk waarom bij het inrichten van participatie: welk effect willen we daarmee bereiken, waarover kan geparticipeerd worden en hoe voorkomen we teleurstellingen doordat iedereen er zijn eigen ‘waarom’ op plakt? Of op het vlak van digitalisering en het gebruik van AI: “we gaan alles datagedreven doen!” Dat kan logisch klinken, maar wat willen we daarmee bereiken, waartoe gaat dit middel bijdragen?  

Waarom, waarom, waarom.  

Noem het de vraag achter de vraag.  

Noem het tot de kern te komen.  

Maar blijf het vooral benoemen. Én bevragen. Zodat we een gesprek kunnen voeren over het beoogde effect en daarna pas over het middel.