Wat serious gaming ons leert over verandermanagement

Bordspellen, online games of gewoon buitenspelen. In mijn jeugd heb ik heel wat, in goed Nederlands, ‘gegamed’. Ook nu speel ik graag een bordspel en slinger ik mijn oude PlayStation nog weleens aan. Spelen vinden we over het algemeen leuk, maar in een professionele context is dat ineens een stuk minder vanzelfsprekend. Waarom houden we ‘serieus’ en ‘leuk’ daar vaak zo hardnekkig gescheiden? Dat deze scheiding niet nodig is, stond centraal tijdens onze jaarlijkse Rijnconsult-heidagen met als titel ‘Serieus leuk’. Het voorbeeld dat de spelletjesfanaat in mij het meest aansprak, was serious gaming.

Van praten over verandering naar verandering beleven

Serious gaming is het gebruik van fysieke of digitale spellen voor bijvoorbeeld leer- en ontwikkeldoelen. Dat klinkt misschien ingewikkelder dan het is. Een rollenspel, escaperoom of eenvoudig kaartspel kan al een serious game zijn. Zo’n game kan verschillende doelen dienen: elkaar binnen een team beter leren kennen, ingesleten patronen doorbreken of een specifiek thema bespreekbaar maken. Tijdens de heidagen bedachten we bijvoorbeeld een alternatief voor het standaard voorstelrondje, geïnspireerd op de Lama’s. Daarnaast ervoeren we als deelnemers zelf wat een game kan losmaken. Zodra er een spelvorm werd geïntroduceerd, veranderde de dynamiek. Collega’s stapten makkelijker uit hun gebruikelijke rol en gingen anders met elkaar in gesprek. Daarin zit de kracht van die tijdelijke spelwereld. Een spel heeft duidelijke regels, een afgebakend doel, een begin en een einde. Zo ontstaat een veilige oefenruimte naast de dagelijkse werkelijkheid, waarin je gedrag kunt uitproberen zonder dat iedere keuze meteen echte gevolgen heeft.

De kracht van veilig experimenteren

Serious gaming kan daarmee dus helpen bij vraagstukken waarbij praten alleen niet genoeg oplevert, bijvoorbeeld bij het implementeren van een nieuwe werkwijze, het oefenen met samenwerking tussen teams of het ervaren van verschillende perspectieven op een vraagstuk. Het spel is een manier om sneller zichtbaar en bespreekbaar te maken wat anders onder de tafel blijft. Dat gebeurt deels tijdens het spel, maar vooral in de gezamenlijke nabespreking. Niet ieder spel is daarom automatisch een goede serious game. De belangrijkste vraag blijft dezelfde als bij ieder ander instrument: wat willen we ermee bereiken? Pas als het doel helder is, kun je bepalen of een spel helpt, welke spelvorm past en wat er na afloop met de ervaringen moet gebeuren. Als aan die voorwaarden wordt voldaan, verdient serious gaming wat mij betreft vaker een plek op de werkvloer.

Wat ik dus meeneem uit twee serieus leuke heidagen? Dat spelen en serieus werken geen tegenpolen zijn. Juist door tijdelijk een stap opzij te zetten van gebruikelijke structuren en rollen, kan een nieuw gesprek of inzicht ontstaan. En ik (her)ontdekte nog iets: zodra er een spel wordt gespeeld, ga ik aan. En ik kan nog steeds slecht tegen mijn verlies…